LITERACKA SPUŹCIZNA TOLKIENA W RĘKACH JEGO SPADKOBIERCY, czyli przegląd tytułów w ramach serii Historia Śródziemia

Na światowym rynku istnieje wiele książek rozwijających i omawiających historię Ardy, lecz niewątpliwie najpewniejszym źródłem zdaje się być 12-tomowa seria opracowana przez syna Profesora Tolkiena - Christophera, spadkobiercy literackiej spuścizny ojca, nosząca tytuł HISTORIA ŚRÓDZIEMIA. Ten monumentalny zbiór to nie cykl powieści, lecz zapis procesu powstawania legendarium – od najwcześniejszych szkiców po późne wersje tekstów i komentarze autora. 

W Polsce wydawanie Historii Śródziemia rozpoczęło się po śmierci Christophera, co ma związek nie tylko z rygorystycznym podejściem do "literackiego spadku" i zgodami na publikację, albo raczej ich brakiem, lecz również z kwestią opłacalności wydania całości na innych rynkach. Nieraz mówiło się też o trudnościach w tłumaczeniu.

Ostatecznie jednak po zmianie zarządzania prawami autorskimi w 2020 roku, wydawnictwo Zysk i Ska otrzymało zgodę na przygotowanie pierwszego pełnego zagranicznego wydania całej serii. Co więcej, polskie wydanie jest pierwszym pełnym wydaniem Historii Śródziemia w języku innym niż angielski. W wielu krajach ukazały się tylko wybrane tomy, natomiast Zysk i S-ka realizuje publikację całego 12-tomowego cyklu.

Na ten moment ukazały się:

    1. "Księga zaginionych opowieści" (cz. 1) to najstarsze wersje mitów o stworzeniu świata, Valarach, elfach i początkach Ardy. To zalążek późniejszego Silmarillionu.

    2. "Księga zaginionych opowieści" (cz. 2) to kontynuacja najstarszych legend – pierwsze wersje historii Berena i Lúthien, Túrina Turambara, upadku Gondolinu oraz Eärendila.

    3. "Ballady Beleriandu" to poetyckie wersje najważniejszych legend Pierwszej Ery, przede wszystkim opowieści o Berenie i Lúthien oraz dzieciach Húrina.

    4. "Kształtowanie Śródziemia" to powstawanie geografii, kosmologii i chronologii Ardy. Zawiera mapy, opisy świata oraz tekst Ambarkanta.

    5. "Utracona droga i inne pisma" to narodziny legend o Númenorze, rozwój mitologii Drugiej Ery oraz przejście do świata znanego z Władcy Pierścieni.

    6. "Powrót Cienia" to pierwszy tom historii powstawania Władcy Pierścieni. Pokazuje początkowe szkice fabuły, bohaterów i liczne zmiany wprowadzane przez Tolkiena.

    7. "Zdrada Isengardu" przedstawia dalszy etap tworzenia Władcy Pierścieni – rozwój historii Sarumana, Morii, Lothlórien, Entów i Gondoru.

    8. "Wojna o Pierścień" zajmuje się powstawaniem końcowej części Dwóch Wież i Powrotu Króla, wraz z kolejnymi wersjami wydarzeń prowadzących do zwycięstwa nad Sauronem.

Dwie trzecie drogi wydawniczej Historii Śródziemia za nami, ale wciąż czekamy na ostatnie cztery tomy, czyli:

    9. "Sauron Defeated" 

    10. "Morgoth's Ring" 

    11. "The War of the Jewels"

    12. "The Peoples of Middle-earth"

Są jeszcze pozostałe książki, które rozwijają legendarium i wchodzą w nieformalny zbiór opowieści ze świata Śródziemia i Numenoru. Można do nich zaliczyć wydawane nakładem wyd. Zysk i S-ka:

• "Niedokończone opowieści", czyli zbiór tekstów ze wszystkich trzech Er Śródziemia. Znajdują się tu m.in. historia Tuora, dzieje Galadrieli i Celeborna, wyprawa Isildura, polowanie na Golluma, opis palantírów oraz wiele informacji uzupełniających Silmarillion i Władcę Pierścieni.

• "Upadek Númenoru", czyli chronologiczna historia Drugiej Ery opracowana przez Briana Sibleya. Łączy teksty z Silmarillionu, Niedokończonych opowieści i Historii Śródziemia w jedną spójną narrację. To najlepsza książka dla osób chcących poznać dzieje Drugiej Ery – od powstania Númenoru i wykucia Pierścieni Władzy po upadek wyspy i Ostatni Sojusz.

• "Natura Śródziemia", czyli zbiór późnych esejów i notatek Tolkiena opracowany przez Carla F. Hostettera. Omawia szczegóły funkcjonowania Ardy: naturę elfów i ludzi, orków, Valarów, geografię, kalendarze, czas, języki oraz wiele innych zagadnień. Lektura świetna dla wnikliwych czytelników, którzy chcą mieć wyjaśniony każdy skrawek legendarium.